İçeriğe geç
Gerede · 15
tren

Din Sosyolojisi · Saha Araştırması

Gerede'de 15 yılda ne değişti?

Bolu’nun Gerede ilçesinde 2019’da 555 kişiyle yapılan bir anket, aynı bölgede 15 yıl önce yapılmış bir çalışmayla karşılaştırıldı. Ortaya çıkan tablo ne çözülme ne de yerinde sayma: inancın kendisi neredeyse hiç değişmemişken, inanca duyulan kesinlik değişmiş.

555
katılımcı
Gerede ilçe merkezi, 2019
76
tablo
frekans, t-testi ve ANOVA
15
yıllık aralık
2004 çalışmasıyla karşılaştırma
5
tutum boyutu
faktör analiziyle belirlendi
Kaydırarak ilerleyin

Bir bakışta

Dört bulgu

Tezin 76 tablosundan en çok konuşulmayı hak eden dördü. Her biri aşağıda ayrıntısıyla açılıyor.

İnanç

−13puan

Oran aynı, kesinlik değil

Kader inancını kabul edenlerin oranı %93,4 — 15 yıl önce de benzerdi. Ama “tamamen katılıyorum” diyenler 13 puan azaldı ve yerini “katılıyorum” aldı.

Ekonomiye bağlı ibadet

+23 / +19

Parayla yapılanlar arttı

−18

Oruç

her zaman tutanlarda düşüş

%79

Sosyal hayat

paranın en önemli değer haline geldiğini düşünüyor

Bölüm 1

Önce yer: Gerede neresi?

İstanbul–Ankara karayolunun üzerinde, deri sanayisiyle tanınan bir Bolu ilçesi. Bulguları okumadan önce bilinmesi gereken şey şu: bölge 15 yılda hem küçüldü hem şehirleşti.

Nüfus köyden ilçe merkezine taşındı

2000’de nüfusun %39’u köylerde yaşıyordu; 2016’da bu oran %28’e düştü. Toplam nüfus 41.391’den 33.455’e gerilerken şehirde yaşayanların payı %61’den %72’ye çıktı. Tezin “apartmanlaşma” dediği süreç bu.

200041.391
%61%39
ŞehirKöy
201633.455
%72%28
ŞehirKöy

Genç nüfus göç etti, orta yaş geri döndü

15–24 yaş grubu 6.130’dan 4.080’e düşerken 45 yaş üstü belirgin biçimde arttı. Tez bunu, göç edenlerin yaşı ilerledikçe memlekete dönmesiyle açıklıyor.

20002016
  • 0- 4
  • 5-14
  • 15-24
  • 25-34
  • 35-44
  • 45-64
  • 65+
  • Toplam

Eğitim ve medeni durum

ErkekKadın
  • İlkokul
  • İlköğretim
  • Ortaokul
  • Lise
  • Üniversite
  • Lisansüstü
ErkekKadın
  • Evli
  • Bekar
  • Boşanmış
  • Eşi ölmüş

Ekonomi neden önemli?

Deri ve organize sanayinin gelişmesi bölgede ekonomik refahı yüksek, dindar bir üst sınıf oluşturdu. Bu ayrıntı ilerideki en şaşırtıcı bulgunun anahtarı: parayla yapılan ibadetler artarken, zaman ve beden isteyen ibadetler azaldı.

Bölüm 2

Bu sayılar nereden geliyor?

Rakamlara güvenmeniz için önce nasıl toplandıklarını görmelisiniz. Araştırma, Gerede ilçe merkezinde yüz yüze uygulanan bir anket ve buna dayalı bir tutum ölçeği üzerine kurulu.

Örneklem

Anket 555 kişiye uygulandı. Cinsiyet dağılımı ilçe nüfusuna yaklaştırıldı (%51,7 erkek, %48,3 kadın). Alt yaş sınırı, dini sorumlulukların başladığı kabul edilen 15 olarak alındı.

Yaş

  • 15-21
    %28,9
  • 31-40
    %20,1
  • 41-50
    %19,6
  • 26-30
    %9,1
  • 22-25
    %8,5
  • 61 ve üzeri
    %7,3
  • 51-60
    %6,5

Eğitim

  • Lise
    %40,9
  • Yüksekokul/Fakülte
    %25,5
  • Ortaokul
    %15,4
  • İlkokul
    %13,2
  • Sadece okuryazar
    %2,5
  • Mastır/Doktora
    %2,5

Dini hayata yönelik tutum ölçeği

Anket maddeleri faktör analizine sokuldu ve beş boyut ortaya çıktı. Aşağıdaki her madde, hangi boyutu ne kadar güçlü ölçtüğüyle birlikte veriliyor. Sitedeki bütün karşılaştırmalar bu beş boyut üzerinden yapılıyor.

0,92
KMO örneklem yeterliliği
0,66
Cronbach alfa
%69,7
Açıklanan varyans
F1İnanç5 madde · α 0,953
TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
18Allah vardır4,890,3350,862
19Melekler vardır4,860,4360,928
20Kuranı Kerim haktır4,840,4940,927
21Hz Muhammed Allah’ın son peygamberidir4,860,4590,923
23Kader haktır.4,760,6140,842
F2İbadet8 madde · α 0,899
TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
24Ne sıklıkla Kuran okursunuz? (Arapça ya da Türkçe)3,101,0740,754
25Beş vakit namaz kılma sıklığınız? (Hanımlar müsait olduklarında)3,561,1740,765
26Cuma namazı kılar mısınız? (Erkekler için)4,460,8990,581
27Ramazan orucunu ne kadar güçlük çeksem de tutarım.(Hanımlar müsait olduklarında)4,570,8120,566
29İmkânım olduğunda kazancımı her yıl hesaplar zekatımı buna göre veririm.4,311,1280,593
31Teravih namazı kılar mısınız? (Hanımlar müsait olduklarında)3,791,1320,787
33Mübarek gün ve gecelerde ibadet eder misiniz?4,051,0150,639
39davranışlarımın dine uygun olup olmadığına daima dikkat ederim.3,950,9440,617
F3Dini Liberalleşme6 madde · α 0,775
TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
52Dini emirler günümüz şartlarına göre yeniden yorumlanmalıdır.2,321,2770,678
53Farklı fikirdeki insanların/grupların bir arada yaşayabilmesi için laikliğin gerekli olduğunu düşünürüm.2,901,3670,599
56Ahirette kurtuluş için önemli olan kalp temizliğidir, kalbi temiz olan cennete girer.2,771,2770,533
57Modaya uygun giyinmek medeni olmak için önemlidir.2,151,0810,707
58Anneler, babalar, sevgililer günü, yılbaşı gibi günlerin kutlanmasında sakınca görmem.2,511,2710,572
60Gençlerin evlilik öncesi kız erkek bir arada vakit geçirmelerinde bir sakınca görmem.2,341,2100,625
F4Eşitlikçi Eğilimler3 madde · α 0,650
TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
47Kadınlar bütün meslek dallarında erkeklerle eşit olmalıdır.3,021,2800,723
48Miras paylaşımında kadın ve erkek eşit olmalıdır.3,651,3050,707
50Dinde zorlama yoktur, kişi beğendiği inancı seçebilir.3,811,1990,606
F5Diyanet ve Dini Gruplar3 madde · α 0,686
TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
43Diyanetin verdiği fetvalara güvenirim(müftü, vaiz,imam, müezzin vb.)3,850,9160,746
44Diyanet görevlileri dini hizmetlerde başarılıdır.3,491,0300,856
45Dini grupların(tarikatların ve cemaatlerin) dini yaşamada rolü büyüktür.3,331,1400,600

Bulgu 1

İnanç: oran aynı, kesinlik değil

İnanç esasları bölgede neredeyse tümüyle kabul ediliyor — 15 yıl önce de öyleydi. Değişim kabulde değil, kabulün tonunda.

İnanç esaslarının kabul oranı

“Tamamen katılıyorum” ve “katılıyorum” birlikte alındığında altı inanç esasının tamamı %93’ün üzerinde kabul görüyor.

  • Allah%98,8
    “Tamamen katılıyorum” diyenler %91,0“Fikrim yok” diyenler %1,1
  • Melek%98,2
    “Tamamen katılıyorum” diyenler %90,2“Fikrim yok” diyenler %1,6
  • Kuran-ı Kerim%97,3
    “Tamamen katılıyorum” diyenler %90,2“Fikrim yok” diyenler %2,4
  • Peygamber%98,4
    “Tamamen katılıyorum” diyenler %90,4“Fikrim yok” diyenler %1,4
  • Kıyamet ve Ölüm Sonrası%93,1
    “Tamamen katılıyorum” diyenler %87,5“Fikrim yok” diyenler %6,2
  • Kader%93,4
    “Tamamen katılıyorum” diyenler %84,7“Fikrim yok” diyenler %6,2

Asıl bulgu: “tamamen”den “katılıyorum”a kayış

Toplam kabul oranı sabit kalırken, en kesin seçeneği işaretleyenlerin oranı her maddede düştü. En büyük düşüş kader inancında: 15 yılda 13 puan. Aynı anda, önceki araştırmada neredeyse hiç görülmeyen “fikrim yok” yanıtı belirdi — kader ve ahiret inancında %6’ya ulaştı.

20042019Allah%91,0Melek%90,2Kur'an%90,2Peygamber%90,4Kıyamet%87,5Kader%84,7

Bu değer, metinde verilen değişim miktarından hesaplandı; yuvarlamadan ötürü yaklaşıktır.

Tezden

“kader inancında ise %13 oranında azalmıştır”
Erdoğmuş 2019, s. 159

Tez bunu şöyle yorumluyor: bölgede inançsızlık yönünde bir eğilim yok, ancak inanç esaslarına katılmada “kısmen şüpheci bir düşünce biçimi vuku bulmaya başlamış” olabilir.

Halk inançları

Kitabi inancın yanında yaşayan halk inançları da ölçüldü. Nazar, açık ara en yaygın olanı.

  • Nazar
    %36,9
  • Cin Çarpması
    %18,0
  • Büyü
    %13,4
  • Hiçbiri
    %7,7
  • Kurşun döktürmek
    %7,3
  • Muska yazdırmak
    %7,2
  • Burçlar
    %5,2
  • Fal
    %3,4
  • Hepsi
    %1,0

Bulgu 2

İbadet: aynı anda iki yöne birden

Burada tek bir eğilim yok, iki tane var ve zıt yönlere bakıyorlar. Ayırt edici çizgi, ibadetin neye mal olduğu: paraya mı, zamana ve bedene mi?

Parayla yapılanlar arttı

İmkânı olduğunda kurban kesenler 15 yılda 23 puan, zekât verenler 19 puan arttı. Bölgede deri sanayisiyle yükselen refah düzeyi düşünüldüğünde bu tesadüf değil.

  • İmkânı olduğunda zekât verenler+19
  • İmkânı olduğunda kurban kesenler+23

Zaman ve beden isteyenler azaldı

Ramazan orucunu her zaman tutanlar 18 puan, teravih namazı 7 puan, cuma namazı 4 puan geriledi. Beş vakit namazda ise oranlar neredeyse hiç değişmedi.

  • Ramazan orucunu her zaman tutanlar-18
  • Teravih namazını her zaman kılanlar-7
  • Cuma namazını her zaman kılanlar-4
  • Mübarek gün ve gecelerde her zaman ibadet edenler-2

Bütün ibadetler, 2004 → 2019

Her çizgi bir ibadeti gösteriyor. Yukarı çıkanlar ekonomik imkâna, aşağı inenler düzenli zaman ayırmaya bağlı olanlar.

20042019Kur'an okuma (toplam)%96,4Kur'an — her zaman%14,1Kur'an — hiçbir zaman%3,6Zekât%68,3Kurban%76,5Ramazan orucu%74,2Teravih namazı%30,6Cuma namazı%66,6Mübarek geceler%38,5

Bu değer, metinde verilen değişim miktarından hesaplandı; yuvarlamadan ötürü yaklaşıktır.

Ne sıklıkla?

2019’daki dağılımlar. Koyu renk “her zaman”a doğru gider.

KatılmıyorFikri yokKatılıyor
  • Kur’an Okuma Sıklığı%33,8
  • Beş Vakit Namaz Kılma Sıklığı%54,8
  • Cuma Namazı Kılma Sıklığı%86,6
  • Ramazan Orucu Tutma Sıklığı%90,5
  • Teravih Namazı Kılma Durumu%59,1
  • Mübarek Gün ve Gecelerde İbadet Etme Sıklığı%74,4
  • Dua Etme Sıklığı%82,6

Bulgu 3

Sosyal hayat: kurumlara güven aşınıyor

En belirgin değişim inanç ya da ibadette değil, dinin toplumsal alandaki yetkisinde. Bireysel dindarlık yerinde duruyor; dini kurumların söz hakkı geriliyor.

Dini otoriteye güven

Diyanet’in fetvalarına güvenenler %78,5’ten %70’e; dini grupların dini yaşamadaki rolünü büyük görenler yaklaşık %74’ten %50’ye indi. Ailede dini görevini yapmayanların uyarılması gerektiğini düşünenler %96’dan %85’e düştü.

20042019Ticari güvenilirlik%74,5Diyanet fetvaları%70,0Ailede uyarı%85,0Dini grupların rolü%50,0

Bu değer, metinde verilen değişim miktarından hesaplandı; yuvarlamadan ötürü yaklaşıktır.

Ama her şey aynı yöne gitmiyor

Beklenenin tersine, kadınların tüm meslek dallarında eşit olmasını savunanlar %72’den %54,6’ya geriledi. Gençlerin evlilik öncesi bir arada vakit geçirmesine sakınca görmeyenler 14 puan azaldı. Dinle ilgisiz konularda din adamına hiç danışmayanlar ise %43’ten %15,5’e indi — yani gündelik hayatta din adamına daha çok başvuruluyor.

20042019Din adamına hiç danışmama%15,5Meslekte eşitlik%54,6Alkol kullanmama%85,0Evlilik öncesi birliktelik%22,1

Bu değer, metinde verilen değişim miktarından hesaplandı; yuvarlamadan ötürü yaklaşıktır.

Tezin ifadesiyle: bölgede hem geleneksel değerlerin canlı tutulması hem de dünyevileşme yönünde değişimler aynı anda hissediliyor.

Tezden

“hiçbir zaman din adamlarına danışmayanların oranı %43’den %15.5’e düşmüştür”
Erdoğmuş 2019, s. 161–162

Bugün ne düşünülüyor?

Her çubuk bir görüşü gösterir. Sağ taraf katılımı, sol taraf katılmamayı, ortadaki soluk bant “fikrim yok” diyenleri temsil eder.

KatılmıyorFikri yokKatılıyor
  • Dindarlık- Ticari Hayatta Güvenilirlik%74,5
  • Dindarlık-Oy Verme%69,3
  • Diyanet’in Verdiği Fetvalara Güven Durumu%70,4
  • Diyanet Görevlilerinin Din Hizmetlerindeki Başarı Durumu%59,9
  • Dinî Grupların Dini Yaşamada Rolü%50,3
  • Meslek Dallarında Kadın-Erkek Eşitliği%54,6
  • Miras Paylaşımında Kadın-Erkek Eşitliği%73,1
  • Dini Görevlerde Aile Fertlerinin Uyarılması%85,2
  • Dinde Zorlama Olmaması%70,6
  • Dini Emirlerde Reform%16,1
  • Laiklik%38,0
  • Alınan Kararlarda Din/Sosyal Çevre Etkisi%16,6
  • Ahirette Kurtuluş İçin Kalp Temizliği%34,4
  • Modaya Uygun Giyinme-Medeniyet%11,1
  • Seküler Günlerin Kutlanmasına Bakış%25,0
  • Din-Medya%51,9
  • Kız-Erkek Bir Arada Vakit Geçirme%22,1
  • Paranın En Önemli Değer Haline Gelmesi%78,8
%78,8

Üzerinde en çok uzlaşılan cümle

Örneklemin %78,8’i paranın hayatta giderek en önemli değer haline geldiğini düşünüyor. Dini hayatın bu kadar güçlü olduğu bir bölgede en yüksek uzlaşma bu ifadede sağlanıyor.

“Para giderek hayatta en büyük değer haline gelmektedir.”

Bulgu 4

Kim, nasıl düşünüyor?

Dokuz sosyolojik değişkenin her biri için beş tutum boyutunda ortalamalar karşılaştırıldı. Bir değişken seçin: hangi boyutlarda gerçek bir fark yarattığını, hangilerinde yarattığı farkın istatistiksel olarak anlamsız olduğunu görün.

Değişken seçin

İnanç

Anlamlı fark yok · p = .400
  • 15-21
    4,91
  • 22-25
    4,83
  • 26-30
    4,84
  • 31-40
    4,83
  • 41-50
    4,89
  • 51-60
    4,80
  • 61 ve üstü
    4,78

Ortalamalar 1–5 arası; yüksek değer o boyuttaki tutumun güçlü olduğunu gösterir.

İbadet

Anlamlı fark var · p < .001
  • 15-21
    3,74
  • 22-25
    3,72
  • 26-30
    3,90
  • 31-40
    3,98
  • 41-50
    4,27
  • 51-60
    4,10
  • 61 ve üstü
    4,34

Ortalamalar 1–5 arası; yüksek değer o boyuttaki tutumun güçlü olduğunu gösterir.

Dini Liberalleşme

Anlamlı fark var · p < .001
  • 15-21
    2,94
  • 22-25
    2,47
  • 26-30
    2,29
  • 31-40
    2,32
  • 41-50
    2,16
  • 51-60
    2,08
  • 61 ve üstü
    2,39

Ortalamalar 1–5 arası; yüksek değer o boyuttaki tutumun güçlü olduğunu gösterir.

Eşitlikçi Eğilimler

Anlamlı fark var · p < .001
  • 15-21
    4,07
  • 22-25
    3,59
  • 26-30
    3,57
  • 31-40
    3,55
  • 41-50
    3,26
  • 51-60
    3,10
  • 61 ve üstü
    3,70

Ortalamalar 1–5 arası; yüksek değer o boyuttaki tutumun güçlü olduğunu gösterir.

Diyanet ve Dini Gruplar

Anlamlı fark var · p = .007
  • 15-21
    3,43
  • 22-25
    3,62
  • 26-30
    3,56
  • 31-40
    3,59
  • 41-50
    3,70
  • 51-60
    3,64
  • 61 ve üstü
    3,91

Ortalamalar 1–5 arası; yüksek değer o boyuttaki tutumun güçlü olduğunu gösterir.

Özet: hangi değişken neyi ayırıyor?

Dolu daire, o değişkenin o boyutta istatistiksel olarak anlamlı bir fark yarattığını gösterir (p < .05). Baskın siyasi düşünce, din eğitimi, meslek ve medeni durum beş boyutun tamamını ayırırken; cinsiyet yalnızca birini ayırıyor.

  • Cinsiyet

    • İnanç — anlamsız
    • İbadet — anlamsız
    • Dini Liberalleşme — anlamsız
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamlı
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamsız

  • Yaş

    • İnanç — anlamsız
    • İbadet — anlamlı
    • Dini Liberalleşme — anlamlı
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamlı
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

  • Medeni durum

    • İnanç — anlamlı
    • İbadet — anlamlı
    • Dini Liberalleşme — anlamlı
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamlı
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

  • Eğitim durumu

    • İnanç — anlamsız
    • İbadet — anlamlı
    • Dini Liberalleşme — anlamlı
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamsız
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

  • Ekonomik durum

    • İnanç — anlamsız
    • İbadet — anlamsız
    • Dini Liberalleşme — anlamsız
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamsız
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

  • Meslek

    • İnanç — anlamlı
    • İbadet — anlamlı
    • Dini Liberalleşme — anlamlı
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamlı
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

  • Gerede ile ilişki

    • İnanç — anlamsız
    • İbadet — anlamsız
    • Dini Liberalleşme — anlamsız
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamsız
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

  • Din eğitimi

    • İnanç — anlamlı
    • İbadet — anlamlı
    • Dini Liberalleşme — anlamlı
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamlı
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

  • Baskın siyasi düşünce

    • İnanç — anlamlı
    • İbadet — anlamlı
    • Dini Liberalleşme — anlamlı
    • Eşitlikçi Eğilimler — anlamlı
    • Diyanet ve Dini Gruplar — anlamlı

“Fark yok” da bir bulgudur

Cinsiyet, beş boyuttan yalnızca eşitlikçi eğilimlerde anlamlı fark yaratıyor — orada da kadınlar erkeklerden daha eşitlikçi. Ekonomik durum ve Gerede ile ilişki ise neredeyse hiçbir şeyi ayırmıyor. Bölgede dindarlığı belirleyen şey gelir değil, siyasi aidiyet ve alınan din eğitimi.

Bulgu 5

Gerede, Türkiye’nin neresinde?

Tez, bulgularını Türkiye’nin çeşitli illerinde yapılmış dini hayat çalışmalarıyla karşılaştırıyor. Gerede çoğu ibadette ülke ortalamasının biraz altında.

Beş vakit namazı her zaman kılanlar

Gerede, namaz kılma oranında diğer bölge ortalamalarının kısmen altında kalıyor.

  • Kütahya
    %66,0
  • Konya
    %65,0
  • Giresun
    %44,0
  • Türkiye geneli
    %42,5
  • Samsun
    %42,0
  • Diyarbakır
    %34,0
  • Gerede
    %29,5
  • İzmir
    %18,0

Ramazan orucunu tutanlar

Oruç, Gerede'de de en yaygın ibadetlerden biri; yine de ülke ortalamasının altında.

  • Konya
    %97,0
  • Diyarbakır
    %92,0
  • Kütahya
    %91,0
  • Giresun
    %86,0
  • Türkiye geneli
    %83,0
  • Gerede
    %74,2
  • İzmir
    %69,0

Kurban kesenler

Ekonomik imkâna bağlı bir ibadet olan kurbanda Gerede ortalamaya yakın; üstelik 15 yılda %23 artmış.

  • Diyarbakır
    %89,0
  • Konya
    %89,0
  • Kütahya
    %79,0
  • Samsun
    %77,0
  • Gerede
    %76,5
  • Giresun
    %43,0

Kur'an'ı her gün / her zaman okuyanlar

Düzenli Kur'an okuma Gerede'de görece düşük — ama 15 yılda %11'den %14,1'e yükselmiş.

  • Konya
    %39,5
  • Türkiye geneli
    %21,0
  • Kütahya
    %19,0
  • Gerede
    %14,1

Bu çalışmalar farklı yıllarda, farklı örneklemlerle ve birebir aynı olmayan soru kalıplarıyla yapıldı. Değerler kesin ölçüm değil, kaba bir konumlandırma sağlar.

Sonuç

Değişim var, kopuş yok

Tezin ana hipotezi doğrulandı: Türkiye’de yaşanan sosyal, ekonomik ve teknolojik gelişmelere paralel olarak Gerede’de de bir akılcılaşma ve özerkleşme süreci göze çarpıyor. Yeni iletişim teknolojileri ve hızla yaygınlaşan apartmanlaşma bu sürecin taşıyıcıları.

Ancak bölgede yaşam biçimini belirlemede hâlâ çoğunlukla geleneksel ve dini değerler hâkim. Tezin kendi ifadesiyle, geleneksel dini değerlerdeki değişim “başlı başına bir sosyal farklılaşma yaratacak düzey ve derinlikte” değil.

Belki de en çok şunu söylüyor bu veri: değişim tek yönlü bir çözülme değil. İnancın kendisi değil kesinliği, ibadetin varlığı değil biçimi, dindarlığın kendisi değil kurumsal otoritesi değişiyor. Yükselen bir kesim parayla yapılan ibadetleri artırırken, zaman isteyen ibadetler geriliyor. Ve bütün bunlar olurken, üzerinde en çok uzlaşılan cümle paranın en önemli değer haline geldiği oluyor.

Hipotezler ve sonuçları

  • İnanç esasları yüksek oranda kabul edilmektedir.Doğrulandı
  • İbadetler istikrarlı olmasa da önemini korumaktadır.Doğrulandı
  • Dinin sosyal hayat boyutunda sosyal değişimin etkisi hissedilmektedir.Doğrulandı
  • Kadınların dini tutumları erkeklerden yüksektir.Kısmen doğrulandı
  • Yaş arttıkça dini tutumlar artmaktadır.Kısmen doğrulandı
  • Evlilerin dini tutumları bekârlardan yüksektir.Doğrulandı
  • Eğitim düzeyi arttıkça dini tutumlar azalmaktadır.Kısmen doğrulandı
  • Ekonomik düzey arttıkça dini tutumlar azalmaktadır.Doğrulanmadı
  • Esnaf ve zanaatkârlar daha yüksek dini tutumlara sahiptir.Doğrulandı

Tezdeki 76 tablonun tamamı

Her tablo, tezdeki numarası ve başlığıyla. Açmak için seçin.

76 / 76

Tutum ölçeği

01Dini Hayata Yönelik Tutum Ölçeği

F1İnanç · α 0,953

TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
18. Allah vardır4,890,3350,862
19. Melekler vardır4,860,4360,928
20. Kuranı Kerim haktır4,840,4940,927
21. Hz Muhammed Allah’ın son peygamberidir4,860,4590,923
23. Kader haktır.4,760,6140,842

F2İbadet · α 0,899

TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
24. Ne sıklıkla Kuran okursunuz? (Arapça ya da Türkçe)3,101,0740,754
25. Beş vakit namaz kılma sıklığınız? (Hanımlar müsait olduklarında)3,561,1740,765
26. Cuma namazı kılar mısınız? (Erkekler için)4,460,8990,581
27. Ramazan orucunu ne kadar güçlük çeksem de tutarım.(Hanımlar müsait olduklarında)4,570,8120,566
29. İmkânım olduğunda kazancımı her yıl hesaplar zekatımı buna göre veririm.4,311,1280,593
31. Teravih namazı kılar mısınız? (Hanımlar müsait olduklarında)3,791,1320,787
33. Mübarek gün ve gecelerde ibadet eder misiniz?4,051,0150,639
39. davranışlarımın dine uygun olup olmadığına daima dikkat ederim.3,950,9440,617

F3Dini Liberalleşme · α 0,775

TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
52. Dini emirler günümüz şartlarına göre yeniden yorumlanmalıdır.2,321,2770,678
53. Farklı fikirdeki insanların/grupların bir arada yaşayabilmesi için laikliğin gerekli olduğunu düşünürüm.2,901,3670,599
56. Ahirette kurtuluş için önemli olan kalp temizliğidir, kalbi temiz olan cennete girer.2,771,2770,533
57. Modaya uygun giyinmek medeni olmak için önemlidir.2,151,0810,707
58. Anneler, babalar, sevgililer günü, yılbaşı gibi günlerin kutlanmasında sakınca görmem.2,511,2710,572
60. Gençlerin evlilik öncesi kız erkek bir arada vakit geçirmelerinde bir sakınca görmem.2,341,2100,625

F4Eşitlikçi Eğilimler · α 0,650

TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
47. Kadınlar bütün meslek dallarında erkeklerle eşit olmalıdır.3,021,2800,723
48. Miras paylaşımında kadın ve erkek eşit olmalıdır.3,651,3050,707
50. Dinde zorlama yoktur, kişi beğendiği inancı seçebilir.3,811,1990,606

F5Diyanet ve Dini Gruplar · α 0,686

TabloOrtalamaStd. sapmaMadde yükü
43. Diyanetin verdiği fetvalara güvenirim(müftü, vaiz,imam, müezzin vb.)3,850,9160,746
44. Diyanet görevlileri dini hizmetlerde başarılıdır.3,491,0300,856
45. Dini grupların(tarikatların ve cemaatlerin) dini yaşamada rolü büyüktür.3,331,1400,600

Gerede (TÜİK)

02Nüfusun Şehir-Köy Dağılımı
Şehir%Köy%TOPLAM
200025.188%6116.203%3941.391
201624.078%729.377%2833.455

Kaynak: TÜİK Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi 2016 verileri.

03Nüfusun 2000 ve 2016 Verileri Yaş Gruplarına Göre Dağılımı
20002016
0- 424211677
5-1439173635
15-2461304080
25-3442673867
35-4435783667
45-6435574997
65+13022155
Toplam2518824078

Kaynak: TÜİK ADNKS 2016 verileri.

04Cinsiyete Göre Okuryazarlık Durumu
OkuryazarlıkErkek%Kadın%Toplam%
Okuma yazma bilen15.018%5114.192%4929.210%86
Okuma yazma bilmeyen256%151.475%851.731%5
Bir okul bitirmeyen1.211%411.706%592.917%9

Kaynak: TÜİK ADNKS 2016 verileri.

05Cinsiyete Göre Eğitim Durumu
OkulErkek%Kadın%Toplam%
İlkokul4.999%446.403%5611.402%43
İlköğretim1.547%511.470%493.017%11
Ortaokul1.858%571.392%433.250%12
Lise3.560%632.088%375.648%21
Üniversite1.728%611.077%392.805%11
Lisansüstü115%6756%33171%0.6

Kaynak: TÜİK ADNKS 2016 verileri.

06Cinsiyete Göre Medeni Durum
Medeni durumErkek%Kadın%Toplam%
Evli9.393%509.260%5018.653%68
Bekar3.323%582.421%425.744%21
Boşanmış267%50263%50530%2
Eşi ölmüş443%191.874%802.317%8

Kaynak: TÜİK ADNKS 2016 verileri.

Örneklem profili

07Cinsiyet!
TabloN%
Erkek287%51,7
Kadın268%48,3

N: 513 · Kaynaktaki tutarsızlık: Satır N toplamı (555) tabloda yazan Toplam (513) ile uyuşmuyor; yüzdeler 555 paydasını ima ediyor.

08Yaş!
TabloN%
15-21159%28,9
22-2547%8,5
26-3050%9,1
31-40122%20,1
41-50108%19,6
51-6036%6,5
61 ve üzeri40%7,3

N: 551 · Kaynaktaki tutarsızlık: Satır N toplamı (562) tabloda yazan Toplam (551) ile uyuşmuyor; yüzdeler 551 paydasını ima ediyor.

09Eğitim
TabloN%
Sadece okuryazar14%2,5
İlkokul73%13,2
Ortaokul85%15,4
Lise226%40,9
Yüksekokul/Fakülte141%25,5
Mastır/Doktora14%2,5

N: 553

10Meslek
TabloN%
Çiftçi6%1,2
Unvanlı Memur (Öğretmen, Polis, Hemşire, Doktor vb.)80%15,5
Unvansız Memur (İlk, Orta, Lise Mezunu ve Hizmetliler dahil)16%3,1
İşçi (Kamu ve Özel Sektörde)46%8,9
Zanaatkar (Üretici, Fırıncı, Lokantacı, Demirci, Tamirci, Terzi, Marangoz vb.)27%5,2
Esnaf/Ticaret Erbabı (Derici, Bakkal, Tuhafiyeci, Halıcı, Sarraf)41%8,0
Serbest Meslek (Mühendis, Avukat, Veteriner vb.)37%7,2
Ev Hanımı122%23,7
Öğrenci140%27,2

N: 515

11Ekonomik Durum

“Ekonomi”

TabloN%
Yüksek12%2,3
Ortanın üstü125%23,6
Orta343%64,8
Ortanın altı27%5,1
Düşük22%4,2

N: 529

12Sosyal Çevre
TabloN%
Köy53%9,6
İlçe393%71,3
İl55%10,0
Büyükşehir47%8,5
Yurtdışı3%0,5

N: 551

13Gerede ile İlişki Durumu

“Gerede İle İlişki Durumu”

TabloN%
Gerede’de sürekli oturuyorum399%73,3
Yazın otururum14%2,6
Sık sık giderim55%10,1
Bazen giderim76%14,0

N: 544

14Medeni Durum
TabloN%
Bekar217%39,2
Evli316%57,1
Boşanmış9%1,6
Dul8%1,4
Boşanmamış ayrı yaşıyor3%0,5

N: 553

15Nikâh Şekli
TabloN%
Dini nikâh4%1,2
Resmi nikâh49%15,0
Hem dini hem resmi nikâh274%83,8

N: 327

16Evlenme Şekli
TabloN%
Görücü usulüyle172%52,8
Tanışıp anlaşıp ailemin de uygun görmesiyle131%40,2
Kaçmak/kaçırmak suretiyle16%4,9
Ailemin karşı çıkmasına rağmen tanışıp anlaşarak7%2,1

N: 326

17Düğün Şekli
TabloN%
Çalgılı118%36,5
Çalgılı içkili19%5,9
Çalgısız içkisiz61%18,9
Dini merasimli65%20,1
Hem çalgılı hem dini merasimli49%15,2
Diğer11%3,4

N: 323

18Eş ile Yakınlık Durumu

“Eş İle Yakınlık Durumu”

TabloN%
Yakın akraba31%9,5
Uzak akraba52%16,0
Akraba değil; hemşehri174%53,5
Akraba ve hemşehri değil; başka bölgeden67%20,6
Yurt dışından Müslüman1%0,3

N: 325

19Hane Büyüklüğü
TabloN%
Anne babamla159%30,3
Anne babam ve eşimle23%4,4
Eşimle71%13,5
Eşim ve çocuklarımla192%36,6
Eşim çocuklarım ve aile büyükleriyle34%6,5
Yalnız16%3,0
Diğer30%5,7

N: 525

20Din Eğitimi Alma Durumu
TabloN%
Herhangi bir din eğitimi almadım15%2,7
Kendi kendime46%8,4
Ailede86%15,7
Camide161%29,3
Dini gruplarda16%2,9
Kur’an kursunda145%26,4
İmam-Hatip lisesinde43%7,8
Genel eğitim kurumlarında30%5,5
İlahiyat Fakültesinde7%1,3

N: 549

21Dindarlık Durumu!
TabloN%
Çok dindar29%5,4
Dindar395%73,1
Dinle az ilgili109%20,2
Dinle hiç ilgisi yok6%1,1
Din karşıtı1%0,2

N: 498 · Kaynaktaki tutarsızlık: Satır N toplamı (540) tabloda yazan Toplam (498) ile uyuşmuyor; yüzdeler 540 paydasını ima ediyor.

22Din Görüşü
TabloN%
Din, Allah tarafından gönderilmiş dünya ve ahiret nizamıdır454%84,1
Din gereklidir ancak dünya işlerine karıştırılmamalıdır70%13,0
Artık dinde reforma ve çağdaş yorumlara ihtiyaç vardır10%1,9
İnsan tanrıyı kendi düşüncesinde yarattı ve bilimin gelişmesiyle din de ortadan kalkacaktır6%1,1

N: 540

23Düşünce Bakımından Baskın Seçenek
TabloN%
Muhafazakâr94%17,8
Milliyetçi-muhafazakâr175%33,2
Milliyetçi89%16,9
İslamcı98%18,6
Sosyal Demokrat42%8,0
Liberal12%2,3
Diğer17%3,2

N: 527

İnanç

24Allah İnancı!

“Allah vardır”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum503%91,0
Katılıyorum43%7,8
Fikrim Yok6%1,1

N: 553 · Kaynaktaki tutarsızlık: Satır N toplamı (552) tabloda yazan Toplam (553) ile uyuşmuyor; yüzdeler 551 paydasını ima ediyor.

25Melek İnancı

“Melekler vardır”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum499%90,2
Katılıyorum44%8,0
Fikrim Yok9%1,6
Hiç Katılmıyorum1%0,2

N: 553

26Kuran-ı Kerim İnancı

“Kur’an-ı Kerim haktır”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum498%90,2
Katılıyorum39%7,1
Fikrim Yok13%2,4
Katılmıyorum1%0,2
Hiç Katılmıyorum1%0,2

N: 552

27Peygamber İnancı

“Hz.Muhammed Allah’ın son peygamberidir”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum499%90,4
Katılıyorum44%8,0
Fikrim Yok8%1,4
Hiç Katılmıyorum1%0,2

N: 552

28Kıyamet ve Ölüm Sonrası İnancı

“Kıyamet günü ve ölümden sonra hayat vardır”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum483%87,5
Katılıyorum31%5,6
Fikrim Yok34%6,2
Katılmıyorum2%0,4
Hiç Katılmıyorum2%0,4

N: 552

29Kader İnancı

“Kader haktır”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum466%84,7
Katılıyorum48%8,7
Fikrim Yok34%6,2
Katılmıyorum1%0,2
Hiç Katılmıyorum1%0,2

N: 550

30Muska ve Büyü

“Çevremde muska ve büyü olaylarıyla karşılaşıyorum”

TabloN%
Her Zaman20%3,7
Çoğu Zaman81%14,8
Bazen148%27,1
Nadiren149%27,2
Hiçbir Zaman149%27,2

N: 547

31Türbelerde Yapılan Dua ve İstekler

“Türbelerde yapılan dua ve isteklerin gerçekleşeceğine inanırım”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum63%11,6
Katılıyorum154%28,4
Fikrim Yok205%37,8
Katılmıyorum78%14,4
Hiç Katılmıyorum43%7,9

N: 543

32Fal Burçlar Nazar Büyü vb. İnançlar
TabloN%
Fal38%3,4
Burçlar58%5,2
Nazar411%36,9
Büyü149%13,4
Kurşun döktürmek81%7,3
Muska yazdırmak80%7,2
Cin Çarpması201%18,0
Hepsi11%1,0
Hiçbiri86%7,7

N: 1115

İbadet

33Kur’an Okuma Sıklığı
TabloN%
Her Zaman77%14,1
Çoğu Zaman108%19,7
Bazen236%43,1
Nadiren107%19,5
Hiçbir Zaman20%3,6

N: 548

34Beş Vakit Namaz Kılma Sıklığı
TabloN%
Her Zaman162%29,5
Çoğu Zaman139%25,3
Bazen147%26,8
Nadiren85%15,5
Hiçbir Zaman16%2,9

N: 549

35Cuma Namazı Kılma Sıklığı

“Cuma namazı kılar mısınız?”

TabloN%
Her Zaman203%66,6
Çoğu Zaman61%20,0
Bazen25%8,2
Nadiren10%3,3
Hiçbir Zaman6%2,0

N: 305

36Ramazan Orucu Tutma Sıklığı!

“Ramazan orucunu ne kadar güçlük çeksem de tutarım”

TabloN%
Her Zaman409%74,2
Çoğu Zaman90%16,3
Bazen37%6,7
Nadiren12%2,2
Hiçbir Zaman5%0,5

N: 551 · Kaynaktaki tutarsızlık: Satır N toplamı (553) tabloda yazan Toplam (551) ile uyuşmuyor; yüzdeler 552 paydasını ima ediyor.

37Hacca Gitme ile İlgili Tutumlar

“İmkânım olduğunda hacca gideceğim”

TabloN%
Her Zaman408%73,9
Çoğu Zaman99%17,9
Bazen36%6,5
Nadiren4%0,7
Hiçbir Zaman5%0,9

N: 552

38Zekât Verme Durumu

“İmkânım olduğunda kazancımı her yıl hesaplar zekâtımı buna göre veririm”

TabloN%
Her Zaman366%68,3
Çoğu Zaman82%15,3
Bazen40%7,5
Nadiren29%5,4
Hiçbir Zaman19%3,5

N: 536

39Kurban Kesme Durumu

“İmkânım olduğunda kurban keserim”

TabloN%
Her Zaman411%76,5
Çoğu Zaman55%10,2
Bazen34%6,3
Nadiren23%4,3
Hiçbir Zaman14%2,6

N: 537

40Teravih Namazı Kılma Durumu

“Teravih namazı kılar mısınız?”

TabloN%
Her Zaman159%30,6
Çoğu Zaman148%28,5
Bazen137%26,3
Nadiren60%11,5
Hiçbir Zaman16%3,1

N: 520

41Bayram Namazı Kılma Durumu

“Bayram namazı kılar mısınız?”

TabloN%
Her Zaman247%78,4
Çoğu Zaman35%11,1
Bazen15%4,8
Nadiren7%2,2
Hiçbir Zaman11%3,5

N: 315

42Mübarek Gün ve Gecelerde İbadet Etme Sıklığı

“Mübarek gün ve gecelerde ibadet eder misiniz?”

TabloN%
Her Zaman212%38,5
Çoğu Zaman198%35,9
Bazen97%17,6
Nadiren41%7,4
Hiçbir Zaman3%0,5

N: 551

43Dua Etme Sıklığı!

“Dua etme sıklığınız”

TabloN%
Her Zaman306%55,3
Çoğu Zaman151%27,3
Bazen68%12,3
Nadiren23%4,2
Hiçbir Zaman5%0,9

N: 533 · Kaynaktaki tutarsızlık: Satır N toplamı (553) tabloda yazan Toplam (533) ile uyuşmuyor; yüzdeler 553 paydasını ima ediyor.

Sosyal hayat

44Dinle Doğrudan İlgili Olmayan Konularda Din Adamına Danışma

“Durumu Dinle doğrudan ilgili olmayan konularda din adamına danışma durumu”

TabloN%
Her Zaman55%10,1
Çoğu Zaman113%20,7
Bazen163%29,9
Nadiren131%24,0
Hiçbir Zaman84%15,4

N: 546

45Davranışların Dine Uygun Olup Olmadığına Dikkat Etme Durumu

“Davranışlarımın dine uygun olup olmadığına daima dikkat ederim”

TabloN%
Her Zaman171%31,0
Çoğu Zaman249%45,1
Bazen84%15,2
Nadiren45%8,2
Hiçbir Zaman3%0,5

N: 552

46Banka Kredisi Kullanma Durumu

“Asli ihtiyaçlar için banka kredisi kullanırım”

TabloN%
Her zaman12%2,3
Çoğu zaman28%5,3
Bazen82%15,6
Nadiren118%22,5
Hiçbir Zaman285%54,3

N: 525

47Dindarlık- Ticari Hayatta Güvenilirlik

“Dindar insan ticari hayatta daha dürüst ve güvenilirdir.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum185%33,8
Katılıyorum226%40,7
Fikrim Yok61%11,1
Katılmıyorum59%10,8
Hiç Katılmıyorum17%3,1

N: 548

48Dindarlık-Oy Verme

“Oy verirken adayların dindarlıklarından ziyade yönetim kabiliyetine önem veririm”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum134%24,8
Katılıyorum241%44,5
Fikrim Yok59%10,9
Katılmıyorum77%14,2
Hiç Katılmıyorum30%5,5

N: 541

49Diyanet’in Verdiği Fetvalara Güven Durumu

“Diyanetin verdiği fetvalara güvenirim”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum101%18,4
Katılıyorum285%52,0
Fikrim Yok122%22,3
Katılmıyorum28%5,1
Hiç Katılmıyorum12%2,2

N: 548

50Diyanet Görevlilerinin Din Hizmetlerindeki Başarı Durumu

“Diyanet görevlileri dini hizmetlerde başarılıdır”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum77%14,1
Katılıyorum250%45,8
Fikrim Yok140%25,6
Katılmıyorum62%11,4
Hiç Katılmıyorum17%3,1

N: 546

51Dinî Grupların Dini Yaşamada Rolü

“Dini grupların (tarikatların ve cemaatlerin) dini yaşamada önemi büyüktür.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum78%14,2
Katılıyorum198%36,1
Fikrim Yok182%33,2
Katılmıyorum58%10,6
Hiç Katılmıyorum32%5,8

N: 548

52Alkol Kullanma Durumu

“Alkol kullanma durumunuz?”

TabloN%
Her zaman6%1,1
Çoğu zaman2%0,4
Bazen31%5,7
Nadiren42%7,7
Hiçbir Zaman467%85,2

N: 548

53Meslek Dallarında Kadın-Erkek Eşitliği

“Kadınlar bütün meslek dallarında erkeklerle eşit olmalıdırlar.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum104%19,0
Katılıyorum195%35,6
Fikrim Yok33%6,0
Katılmıyorum174%31,8
Hiç Katılmıyorum41%7,5

N: 547

54Miras Paylaşımında Kadın-Erkek Eşitliği

“Miras paylaşımında kadın ve erkek eşit olmalıdır.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum204%37,4
Katılıyorum195%35,7
Fikrim Yok26%4,8
Katılmıyorum89%16,3
Hiç Katılmıyorum32%5,9

N: 546

55Dini Görevlerde Aile Fertlerinin Uyarılması

“Aile fertlerinden dini görevlerini yerine getirmeyenler uyarılmalıdır”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum246%44,9
Katılıyorum221%40,3
Fikrim Yok59%10,8
Katılmıyorum18%3,3
Hiç Katılmıyorum4%0,7

N: 548

56Dinde Zorlama Olmaması

“Dinde zorlama yoktur, kişi beğendiği inancı seçebilir.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum183%33,3
Katılıyorum205%37,3
Fikrim Yok57%10,4
Katılmıyorum75%13,6
Hiç Katılmıyorum30%5,5

N: 550

57Ahiretten Ziyade Dünya İşlerine Dalma Durumu

“Giderek ahiretten ziyade dünya işlerine daldığımı düşünüyorum.”

TabloN%
Her zaman32%5,9
Çoğu zaman157%28,9
Bazen269%49,4
Nadiren56%10,3
Hiçbir Zaman30%5,5

N: 544

58Dini Emirlerde Reform

“Dini emirler günümüz şartlarına göre yeniden yorumlanmalıdır.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum28%5,1
Katılıyorum60%11,0
Fikrim Yok105%19,3
Katılmıyorum164%30,1
Hiç Katılmıyorum188%34,5

N: 545

59Laiklik

“Farklı fikirdeki insanların/grupların bir arada yaşayabilmesi için laikliğin gerekli olduğunu düşünürüm.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum70%13,0
Katılıyorum135%25,0
Fikrim Yok107%19,8
Katılmıyorum139%25,7
Hiç Katılmıyorum89%16,5

N: 540

60Alınan Kararlarda Din/Sosyal Çevre Etkisi

“Gündelik hayatta aldığım kararları dini emirlerden ziyade sosyal çevre belirler.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum21%3,9
Katılıyorum69%12,7
Fikrim Yok104%19,1
Katılmıyorum243%44,7
Hiç Katılmıyorum107%19,7

N: 544

61Namazı Kazaya Bırakma Durumu

“İş hayatında ve sosyal ortamlarda namaz kılacak yer aramayıp, namazımı kazaya bırakırım.”

TabloN%
Her zaman35%6,7
Çoğu zaman59%11,4
Bazen118%22,7
Nadiren150%28,9
Hiçbir Zaman157%30,3

N: 519

62Ahirette Kurtuluş İçin Kalp Temizliği

“Ahirette kurtuluş için önemli olan kalp temizliğidir, kalbi temiz olan cennete girer”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum52%9,6
Katılıyorum134%24,8
Fikrim Yok89%16,5
Katılmıyorum180%33,3
Hiç Katılmıyorum86%15,9

N: 541

63Modaya Uygun Giyinme-Medeniyet

“Modaya uygun giyinmek medeni olmak için önemlidir.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum9%1,6
Katılıyorum52%9,5
Fikrim Yok91%16,7
Katılmıyorum220%40,3
Hiç Katılmıyorum174%31,9

N: 546

64Seküler Günlerin Kutlanmasına Bakış

“Anneler günü, babalar günü, sevgililer günü ve yılbaşı gibi günlerin kutlanmasında sakınca görmem.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum35%6,4
Katılıyorum102%18,6
Fikrim Yok108%19,7
Katılmıyorum157%28,6
Hiç Katılmıyorum146%26,6

N: 548

65Din-Medya

“Dinin medyada daha fazla yer alması dindarlığımı iyi yönde etkiler.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum80%14,7
Katılıyorum202%37,2
Fikrim Yok139%25,6
Katılmıyorum98%18,0
Hiç Katılmıyorum24%4,4

N: 543

66Kız-Erkek Bir Arada Vakit Geçirme

“Gençlerin evlilik öncesi kız-erkek bir arada vakit geçirmelerinde bir sakınca görmem.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum27%5,0
Katılıyorum93%17,1
Fikrim Yok73%13,4
Katılmıyorum196%36,0
Hiç Katılmıyorum155%28,5

N: 544

67Paranın En Önemli Değer Haline Gelmesi

“Para giderek hayatta en büyük değer haline gelmektedir.”

TabloN%
Tamamen Katılıyorum164%30,3
Katılıyorum263%48,5
Fikrim Yok30%5,5
Katılmıyorum57%10,5
Hiç Katılmıyorum28%5,2

N: 542

İstatistiksel testler

68Cinsiyet: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — T-Testi Sonuçları

İnançp = .372 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Erkek2864,840,432
Kadın2674,870,361

İbadetp = .872 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Erkek2873,970,788
Kadın2683,980,683

Dini Liberalleşmep = .637 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Erkek2842,480,867
Kadın2682,450,780

Eşitlikçi Eğilimlerp = .004 · anlamlı

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Erkek2843,510,952
Kadın2683,750,948

Diyanet ve Dini Gruplarp = .740 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Erkek2843,580,810
Kadın2673,600,697
69Yaş: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp = .400 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
15-211594,910,370
22-25464,830,488
26-30504,840,416
31-401114,830,434
41-501084,890,325
51-60364,800,432
61 ve üstü394,780,442
N5494,860,400

İbadetp < .001 · anlamlı(a-d,e,f,g)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
15-211593,740,663
22-25473,720,734
26-30503,900,717
31-401113,980,769
41-501084,270,616
51-60364,100,857
61 ve üstü404,340,778
N5513,970,741

Dini Liberalleşmep < .001 · anlamlı(a-b,c,d,e,f,g)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
15-211562,940,744
22-25472,470,828
26-30502,290,758
31-401112,320,769
41-501082,160,752
51-60362,080,893
61 ve üstü402,390,717
N5482,460,827

Eşitlikçi Eğilimlerp < .001 · anlamlı(a-b,c,d,e,f,g)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
15-211564,070,897
22-25473,591,100
26-30503,570,796
31-401113,550,835
41-501083,260,972
51-60363,100,965
61 ve üstü403,700,813
N5483,630,959

Diyanet ve Dini Gruplarp = .007 · anlamlı(g-a,c,d)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
15-211573,430,839
22-25473,620,608
26-30503,560,674
31-401103,590,725
41-501073,700,736
51-60363,640,666
61 ve üstü403,910,742
N5473,590,754
70Medeni durum: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp = .002 · anlamlı(e-a,b,c)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Bekâr2174,880,413
Evli3144,860,360
Boşanmış94,860,400
Dul84,550,840
Boşanmamış ayrı yaşıyor34,060,832
N5514,860,400

İbadetp < .001 · anlamlı(b-a,e)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Bekâr2173,780,697
Evli3164,120,712
Boşanmış93,680,718
Dul83,911,199
Boşanmamış ayrı yaşıyor32,750,901
N5533,970,739

Dini Liberalleşmep < .001 · anlamlı(b-a)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Bekâr2142,830,792
Evli3162,220,759
Boşanmış92,070,677
Dul82,720,745
Boşanmamış ayrı yaşıyor33,000,881
N5502,470,826

Eşitlikçi Eğilimlerp < .001 · anlamlı(a-b,d)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Bekâr2143,960,924
Evli3163,390,923
Boşanmış93,370,484
Dul84,370,628
Boşanmamış ayrı yaşıyor34,220,384
N5503,630,956

Diyanet ve Dini Gruplarp = .022 · anlamlı(b-a)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Bekâr2153,480,787
Evli3143,680,722
Boşanmış93,510,959
Dul83,290,700
Boşanmamış ayrı yaşıyor33,220,384
N5493,590,756
71Eğitim durumu: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp = .418 · anlamsız(b-c)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Okuryazar144,880,330
İlkokul724,910,261
Ortaokul844,780,461
Lise2264,850,431
Yüksekokul/Fakülte1414,880,354
Mastır/Doktora144,850,534
N5514,860,400

İbadetp < .001 · anlamlı(d-a,b,e)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Okuryazar144,420,654
İlkokul734,190,661
Ortaokul853,980,733
Lise2263,820,732
Yüksekokul/Fakülte1414,040,749
Mastır/Doktora144,070,752
N5533,970,738

Dini Liberalleşmep < .001 · anlamlı(d-b,c,e)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Okuryazar142,210,674
İlkokul732,170,656
Ortaokul842,340,742
Lise2242,650,841
Yüksekokul/Fakülte1412,430,863
Mastır/Doktora142,380,978
N5502,470,824

Eşitlikçi Eğilimlerp = .139 · anlamsız(d-b)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Okuryazar143,591,030
İlkokul733,430,984
Ortaokul843,600,923
Lise2243,760,965
Yüksekokul/Fakülte1413,560,922
Mastır/Doktora143,450,992
N5493,630,955

Diyanet ve Dini Gruplarp < .001 · anlamlı(d-a,b,c)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Okuryazar143,880,801
İlkokul723,920,690
Ortaokul843,690,695
Lise2243,470,752
Yüksekokul/Fakülte1413,530,779
Mastır/Doktora143,470,759
N5493,590,758
72Ekonomik durum: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp = .178 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Yüksek124,980,057
Ortanın üstü1254,800,451
Orta3424,850,421
Ortanın altı264,930,167
Düşük224,980,058
N5274,850,407

İbadetp = .968 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Yüksek124,040,797
Ortanın üstü1253,950,764
Orta3433,990,748
Ortanın altı273,930,583
Düşük224,030,779
N5293,980,744

Dini Liberalleşmep = .101 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Yüksek122,490,962
Ortanın üstü1252,420,853
Orta3422,500,802
Ortanın altı272,330,949
Düşük212,010,823
N5272,450,830

Eşitlikçi Eğilimlerp = .162 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Yüksek123,501,029
Ortanın üstü1253,490,984
Orta3423,690,919
Ortanın altı273,450,970
Düşük213,381,189
N5273,620,954

Diyanet ve Dini Gruplarp = .049 · anlamlı(b-a,e)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Yüksek124,020,717
Ortanın üstü1253,510,734
Orta3393,590,763
Ortanın altı273,750,644
Düşük223,870,738
N5253,600,753
73Meslek: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp = .015 · anlamlı(d-b,c,d,e,f,g,h,k)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Çiftçi64,900,167
Unvanlı memur804,840,401
Unvansız memur164,960,108
İşçi454,640,561
Zanaatkâr274,980,076
Esnaf/ticaret erbabı414,890,337
Serbest Meslek374,910,328
Ev hanımı1214,870,354
Öğrenci1404,870,447
N5134,860,398

İbadetp < .001 · anlamlı(k-b,e,f,g,h)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Çiftçi64,050,370
Unvanlı memur804,090,755
Unvansız memur163,970,623
İşçi463,760,857
Zanaatkâr274,210,577
Esnaf/ticaret erbabı414,100,790
Serbest Meslek374,030,747
Ev hanımı1224,160,673
Öğrenci1403,660,704
N5153,960,744

Dini Liberalleşmep < .001 · anlamlı(k-b,d,e,f,g,h,k)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Çiftçi62,580,656
Unvanlı memur802,440,911
Unvansız memur162,530,912
İşçi462,430,740
Zanaatkâr272,360,841
Esnaf/ticaret erbabı412,260,789
Serbest meslek372,260,945
Ev hanımı1222,190,684
Öğrenci1382,920,735
N5132,480,830

Eşitlikçi Eğilimlerp < .001 · anlamlı(k-a,b,c,d,e,f,g,h)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Çiftçi63,111,223
Unvanlı memur803,610,978
Unvansız memur163,451,179
İşçi463,480,876
Zanaatkâr273,540,983
Esnaf/ticaret erbabı413,580,906
Serbest meslek373,140,979
Ev hanımı1223,500,907
Öğrenci1384,040,859
N5133,640,957

Diyanet ve Dini Gruplarp = .005 · anlamlı(h-b,c,k)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Çiftçi53,660,971
Unvanlı memur803,500,789
Unvansız memur163,350,724
İşçi463,630,849
Zanaatkâr273,670,889
Esnaf/ticaret erbabı403,780,730
Serbest meslek373,590,653
Ev hanımı1223,760,657
Öğrenci1383,380,780
N5113,570,765
74Gerede ile ilişki: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp = .199 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Sürekli oturuyorum3984,830,417
Yazın otururum144,850,425
Sık sık giderim554,940,205
Bazen giderim754,900,424
N5424,860,403

İbadetp = .093 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Sürekli oturuyorum3993,980,734
Yazın otururum144,000,853
Sık sık giderim554,120,673
Bazen giderim763,800,779
N5443,970,740

Dini Liberalleşmep = .132 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Sürekli oturuyorum3972,430,810
Yazın otururum142,820,948
Sık sık giderim542,420,702
Bazen giderim762,600,943
N5412,460,826

Eşitlikçi Eğilimlerp = .186 · anlamsız

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Sürekli oturuyorum3973,580,927
Yazın otururum143,520,993
Sık sık giderim543,680,959
Bazen giderim763,831,071
N5413,620,954

Diyanet ve Dini Gruplarp < .001 · anlamlı(d-a,b,c)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Sürekli oturuyorum3983,610,683
Yazın otururum143,801,245
Sık sık giderim533,830,747
Bazen giderim753,270,900
N5403,590,753
75Din eğitimi: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp < .001 · anlamlı(a-b,c,d,e,f,g,h,k)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Din eğitimi almadım154,380,966
Kendi kendime464,620,621
Ailede854,740,524
Camide1614,900,288
Dini gruplarda164,960,108
Kur’an Kursunda1454,960,147
İmam hatip lisesinde434,960,162
Genel Kurumlarda304,880,438
İlahiyat Fakültesinde75,000,000
N5484,860,397

İbadetp < .001 · anlamlı(a-d,e,f,g,h,k)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Din eğitimi almadım153,320,986
Kendi kendime463,670,887
Ailede863,680,837
Camide1614,010,721
Dini gruplarda164,270,669
Kur’an Kursunda1454,080,530
İmam-Hatip Lisesinde434,330,456
Genel Kurumlarda304,060,788
İlahiyat Fakültesinde74,610,412
N5493,970,735

Dini Liberalleşmep < .001 · anlamlı(a-d,e,f,g,k)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Din eğitimi almadım142,950,959
Kendi kendime462,510,773
Ailede862,740,789
Camide1612,420,808
Dini gruplarda162,080,869
Kur’an Kursunda1432,390,769
İmam-Hatip Lisesinde432,200,831
Genel Kurumlarda302,850,884
İlahiyat Fakültesinde71,400,317
N5462,470,827

Eşitlikçi Eğilimlerp = .001 · anlamlı(e-a,c,d,f,h)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Din eğitimi almadım143,850,893
Kendi kendime463,500,794
Ailede863,700,879
Camide1613,650,943
Dini gruplarda163,001,102
Kur’an Kursunda1433,760,986
İmam-Hatip Lisesinde433,200,984
Genel Kurumlarda303,880,876
İlahiyat Fakültesinde73,000,922
N5463,630,952

Diyanet ve Dini Gruplarp = .003 · anlamlı(g-a,b,c,e,f,h)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Din eğitimi almadım153,201,125
Kendi kendime463,510,890
Ailede863,420,756
Camide1603,710,688
Dini gruplarda163,430,640
Kur’an Kursunda1433,610,750
İmam-Hatip Lisesinde423,880,652
Genel Kurumlarda303,320,793
İlahiyat Fakültesinde73,710,487
N5453,590,760
76Baskın siyasi düşünce: Dini Hayata Yönelik Tutumlar — Tek Yönlü ANOVA ve LSD Sonuçları

İnançp < .001 · anlamlı(e-a,b,c,d,f,g)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Muhafazakâr934,960,215
Milliyetçi-Muhafazakâr1754,940,198
Milliyetçi894,850,393
İslamcı984,980,071
Sosyal Demokrat424,100,767
Liberal124,360,691
Diğer174,950,132
N5264,850,405

İbadetp < .001 · anlamlı(e-a,b,c,d,g)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Muhafazakâr944,330,579
Milliyetçi-Muhafazakâr1754,100,585
Milliyetçi894,680,683
İslamcı984,300,505
Sosyal Demokrat422,940,751
Liberal123,150,921
Diğer173,590,832
N5273,980,741

Dini Liberalleşmep < .001 · anlamlı(e-a,b,c,d,g,)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Muhafazakâr942,260,733
Milliyetçi-Muhafazakâr1752,360,761
Milliyetçi882,740,817
İslamcı972,090,698
Sosyal Demokrat423,300,578
Liberal123,370,714
Diğer172,831,079
N5252,470,831

Eşitlikçi Eğilimlerp < .001 · anlamlı(a-b,c,d,e)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Muhafazakâr943,281,126
Milliyetçi-Muhafazakâr1753,530,850
Milliyetçi883,850,854
İslamcı973,661,037
Sosyal Demokrat424,030,628
Liberal123,800,947
Diğer173,761,110
N5253,610,958

Diyanet ve Dini Gruplarp < .001 · anlamlı(d-b,c,e,f,g)

BoyutKişiOrtalamaStd. sapma
Muhafazakâr933,770,700
Milliyetçi-Muhafazakâr1753,620,655
Milliyetçi883,520,783
İslamcı973,960,645
Sosyal Demokrat422,910,702
Liberal123,020,958
Diğer172,760,761
N5243,590,763

Künye

Tez
Sosyal Değişim Sürecinde Dini Hayat: Gerede Örneği
Yazar
Fatma Zehra Erdoğmuş
Danışman
Prof. Dr. Halil Aydınalp
Kurum
Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
Program
Felsefe ve Din Bilimleri / Din Sosyolojisi
Yıl
2019
Karşılaştırma çalışması
Halil Aydınalp, Gerede’de Dini Hayat: Din Kurumu Üzerine Sosyolojik Bir Araştırma (2004)
Tezin tam metnini indir (PDF)

Atıf

Erdoğmuş, Fatma Zehra. “Sosyal Değişim Sürecinde Dini Hayat: Gerede Örneği.” Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.

Veri hakkında

Bu sitedeki bütün sayılar tezin PDF’inden programatik olarak çıkarıldı ve otomatik tutarlılık denetiminden geçirildi. 2004 karşılaştırmaları düz yazıdan alındı; her birinin kaynak cümlesi veride saklanıyor.

Haklar

Tez ve içindeki bütün bulgular Fatma Zehra Erdoğmuş’a aittir. 2004 verileri Prof. Dr. Halil Aydınalp’in çalışmasından alınmıştır ve her kullanımda kaynak gösterilmiştir.